Klasy ryzyka SORA
GRC i ARC w ramach SORA: jaka jest różnica?
Ground Risk Class (GRC) oraz Air Risk Class (ARC) to dwie odrębne klasy ryzyka stosowane w metodologii Specific Operations Risk Assessment (SORA) dla operacji w kategorii Specyficznej. GRC dotyczy zagrożeń dla osób i mienia na ziemi, podczas gdy ARC odnosi się do ryzyka kolizji z załogowym lotnictwem w obrębie obszaru operacji. Obie klasy ryzyka są elementami analizy w ramach jednej procedury – nie stanowią samodzielnych ścieżek autoryzacyjnych ani nie są stosowane do klasyfikacji operacji w kategorii Otwartej.
Ground Risk Class (GRC): ryzyko dla osób na ziemi
W ramach SORA początkowo wyznacza się wewnętrzną Ground Risk Class (iGRC), bazując na scenariuszu operacyjnym, cechach używanego systemu bezzałogowego (UAS) oraz charakterystyce obszaru lotu. Uwzględnia się między innymi sposób obserwacji (VLOS lub BVLOS), gęstość zaludnienia, ewentualne występowanie kontrolowanego terenu oraz maksymalne wymiary UAS.
Po wdrożeniu dopuszczalnych strategii ograniczających ryzyko dla osób na ziemi można określić tzw. finalną Ground Risk Class (final GRC). Należy przy tym zapewnić adekwatne uzasadnienie i wykazać odpowiednią skuteczność zastosowanych środków ograniczających ryzyko.
- iGRC – wewnętrzna Ground Risk Class przed zastosowaniem środków ograniczających ryzyko
- Final GRC – klasyfikacja ryzyka po implementacji akceptowanych środków bezpieczeństwa, jeśli mają zastosowanie
- GRC jest elementem procesu analizy SORA, nie jest stosowane do operacji w kategorii Otwartej
Air Risk Class (ARC): ryzyko kolizji z załogowym lotnictwem
Air Risk Class opisuje ryzyko kolizji z załogowym statkiem powietrznym w przestrzeni powietrznej objętej operacją. Operator określa i uzasadnia początkową klasę ryzyka powietrznego (initial ARC) na podstawie analizy środowiska lotniczego i prawdopodobieństwa spotkań z załogowymi statkami powietrznymi.
Po zastosowaniu zatwierdzonych środków strategicznych ograniczających ryzyko powietrzne możliwe jest ustalenie tak zwanej residual ARC. Ta pozostała klasyfikacja jest podstawą do określenia wymagań dotyczących Wymagań dotyczących Wydajności Środków Ograniczających Taktycznych (Tactical Mitigation Performance Requirements – TMPR).
- Initial ARC – początkowa klasa ryzyka powietrznego
- Residual ARC – pozostała klasa ryzyka po zastosowaniu środków strategicznych
- Klasy ARC od ARC-a do ARC-d wskazują rosnący poziom ryzyka powietrznego w procesie SORA
GRC i ARC – dwie osiowe klasy ryzyka w SORA
Ground Risk Class i Air Risk Class nie są ze sobą konkurencyjne – w całym procesie analizy SORA ocenie podlega obydwa aspekty ryzyka: zarówno dla osób na ziemi, jak i dla przestrzeni powietrznej. Wspólnie z dodatkowymi elementami oceny prowadzą do określenia Specyficznego Poziomu Zapewnienia i Integralności (Specific Assurance and Integrity Level – SAIL) oraz do ustalenia odpowiednich celów bezpieczeństwa operacji (Operational Safety Objectives – OSO).
Dla polskich operatorów dostępnych jest kilka ścieżek uzyskania autoryzacji na operacje w kategorii Specyficznej: baza to autoryzacje operacyjne oparte na zatwierdzonych analizach PDRA oraz drogi oparte na pełnej analizie SORA. Normatywnie stosowane są też Standardowe Scenariusze (EU STS), które są wymienione przez ULC jako opcje od 1 stycznia 2024 roku.
Pełne przeprowadzenie GRC i ARC jest konieczne przy aplikacji o autoryzację opartą na indywidualnej analizie SORA. Alternatywnie do analizy niestandardowej można użyć zatwierdzonego PDRA z ULC lub deklaracji STS, o ile dana operacja spełnia warunki tych standardowych scenariuszy.
- GRC – klasyfikuje wpływ na osoby i mienie na ziemi
- ARC – ocenia ryzyko konfliktu z załogowym lotnictwem
- SAIL – poziom zapewnienia i integralności wynikający ze wspólnej analizy ryzyka GRC i ARC
Stosowanie GRC i ARC w Polsce
Operatorzy dronów w Polsce, w zależności od charakteru operacji, mogą korzystać z kilku ścieżek formalnej autoryzacji: deklaracje oparte na EU Standard Scenarios (STS), autoryzacje operacyjne bazujące na zatwierdzonych przez ULC analizach PDRA bądź autoryzacje oparte na pełnej analizie SORA.
ULC od 1 stycznia 2024 roku oficjalnie wymienia STS-01 oraz STS-02 jako dostępne deklaracje standardowych scenariuszy. W praktyce operator powinien zweryfikować u ULC aktualny status tych ścieżek oraz ich specyficzne wymagania, które muszą być spełnione.
Wybrana ścieżka aplikacyjna determinuje zakres wymaganej dokumentacji i sposób uzasadnienia ryzyka GRC i ARC, dlatego te pojęcia należy traktować jako elementy metodologii SORA, a nie osobne pozwolenia czy ścieżki autoryzacji.
- STS-01: loty VLOS nad kontrolowanym terenem w obszarze zamieszkałym z wymaganiami klasy C5
- STS-02: loty BVLOS z obserwatorami przestrzeni powietrznej nad kontrolowanym terenem w obszarze słabo zaludnionym z wymaganiami klasy C6
- Autoryzacje operacyjne mogą opierać się na odpowiednim PDRA lub pełnej analizie SORA
Częste pytania
Czy GRC oznacza Ground Risk Class?
Tak. W metodologii SORA GRC jest skrótem od Ground Risk Class, wewnętrzna klasyfikacja określana jest jako iGRC.
Czy ARC oznacza Air Risk Class?
Tak. ARC to Air Risk Class i w SORA opisuje ryzyko kolizji z załogowym statkiem powietrznym.
Czy muszę wybierać między GRC a ARC?
Nie. GRC i ARC to dwa elementy jednej analizy ryzyka w SORA i nie należy ich traktować jako alternatyw do wyboru.
Czy GRC jest stosowane w kategorii Otwartej?
Nie. Kategoria Otwarta podlega stałym ograniczeniom operacyjnym i nie wymaga klasyfikacji GRC, która jest częścią metodologii SORA dla kategorii Specyficznej.
Czy można stosować STS w Polsce?
Tak, jeśli operacja spełnia wymagania STS-01 lub STS-02 oraz dodatkowe warunki określone przez ULC, można złożyć deklarację operacyjną do Urzędu Lotnictwa Cywilnego.